Kimu olarak bu yazımızda “Dünyanın ilk kitabını kim yazdı” konusunu masaya yatırıyoruz. Keyifli okumalar!
Dünyanın İlk Kitabını Kim Yazdı? İnsanlığın İlk Büyük Hikâyesinin Peşinde
Dünyanın ilk kitabını kim yazdı? Bu soru ilk bakışta basit gibi duruyor ama içine girdikçe insanın kafasında küçük bir tarih labirenti oluşuyor. Hani bazen arkadaş ortamında biri “Dünyanın en eski şeyi ne?” diye sorar, sonra herkes bir anda tarih profesörüne dönüşür ya… İşte bu konu da tam olarak öyle. Beş dakika önce kahve hakkında konuşan insanlar, bir anda “Aslında Sümerler döneminde…” diye cümle kurmaya başlıyor.
Ben de bu konuyu araştırırken kendimi biraz garip bir durumda buldum. Akşam eve gelmişim, masanın üzerinde yarım kalmış kahve, bilgisayar açık, bir yandan da “Dünyanın ilk kitabı acaba kimin aklına geldi?” diye düşünüyorum. Sonra kendi kendime güldüm. Çünkü bugün bile yeni bir defter aldığımızda ilk sayfaya bir şey yazmaya çekinen bizler, binlerce yıl önce insanlar taşlara, tabletlere hikâyeler kazımış.
Yani düşünsenize… O zamanlar sosyal medya yok, mesajlaşma yok, hatta “Bunu kim okur?” diye paylaşım yapma ihtimali bile yok. Ama bir insan çıkıyor ve diyor ki: “Ben bunu yazayım, belki benden binlerce yıl sonra biri okur.” Açıkçası bu özgüvene biraz hayran olmamak elde değil.
Dünyanın İlk Kitabı Kavramı Neden Bu Kadar Karışık?
Dünyanın ilk kitabını kim yazdı sorusunun net bir cevabını vermek bazen zordur. Çünkü “kitap” kelimesi bugün bizim düşündüğümüz anlamda eski dönemlerde yoktu. Bugün kitap deyince aklımıza sayfaları olan, kapağı bulunan, raflarda duran eserler geliyor.
Ancak binlerce yıl önce insanlar yazılarını kâğıda değil; kil tabletlere, taşlara veya farklı yüzeylere yazıyordu. Yani eski çağların kitabı biraz daha ağırdı. Kelimenin tam anlamıyla ağır. Bugün bir kitabı çantaya koyup kafeye gidiyoruz, o dönemlerde bir eseri taşımak için neredeyse küçük bir spor salonu antrenmanı yapmak gerekebilirdi.
Bu yüzden “ilk kitap” konusu aslında “ilk yazılı eser”, “ilk edebi eser” veya “ilk uzun anlatı” gibi farklı şekillerde ele alınır.
İlk Kitap Denince Akla Gelen İsim: Gılgamış Destanı
Dünyanın bilinen en eski edebi eserlerinden biri olarak kabul edilen eser, Gılgamış Destanıdır. Bu destan Mezopotamya’da, özellikle Sümer uygarlığı çevresinde ortaya çıkmıştır.
Bugün birçok tarihçi ve araştırmacı, dünyanın ilk kitaplarından biri olarak Gılgamış Destanı’nı gösterir. Ancak burada küçük bir ayrıntı var: Bu eseri yazan kişinin adı kesin olarak bilinmez.
Evet, binlerce yıl önce bir insan oturup tarihin en önemli hikâyelerinden birini yazıyor ama günümüze “Ben yazdım arkadaşlar” diye imza bırakmıyor. Düşününce biraz komik geliyor. Günümüzde biri internete bir fotoğraf koysa ve ismini yazmasa, herkes “Bu kimin paylaşımı?” diye araştırır. O dönemde ise milyonlarca insanın okuyacağı bir eser bırakılmış ama yazar gizemini korumuş.
Gılgamış Destanı’nın farklı bölümleri zaman içinde farklı kişiler tarafından yazıya geçirilmiş olabilir. Bu nedenle tek bir yazardan söz etmek mümkün değildir.
Gılgamış Destanı Neyi Anlatıyor?
Gılgamış Destanı sadece eski bir hikâye değildir. İçinde dostluk, güç, ölüm korkusu, ölümsüzlük arayışı ve insan olmanın anlamı gibi bugün bile düşündüğümüz konular vardır.
Destanın merkezinde Uruk kralı Gılgamış bulunur. Kendisi güçlü, cesur ama aynı zamanda biraz da “Ben kralım, her şeyi ben bilirim” havasında yaşayan biridir. Açıkçası günümüzde bazı insanların trafikte veya toplantılarda sergilediği tavırlara biraz benzeyen bir karakter diyebiliriz.
Sonrasında Enkidu isimli güçlü bir karakterle karşılaşır ve bu dostluk onun hayatını değiştirir. Hikâye ilerledikçe Gılgamış, insanın en büyük sorularından biriyle yüzleşir:
“İnsan gerçekten sonsuza kadar yaşayabilir mi?”
Bu soru binlerce yıl önce sorulmuş ama bugün bile cevap aradığımız sorulardan biri. Bazen gece yatağa yatınca insanın aklına gelen düşünceler vardır ya… “Hayat nereye gidiyor?”, “Ben ne bırakacağım?” gibi. Gılgamış da aslında binlerce yıl önce aynı şeyleri düşünüyordu.
İlk Yazarı Kimdi? İnsanlığın İsimsiz Anlatıcıları
Dünyanın ilk kitabını kim yazdı sorusunun en ilginç tarafı belki de burada. Çünkü ilk kitapların arkasında çoğu zaman tek bir isim yoktur. İnsanlık tarihi boyunca birçok kişi hikâyeleri aktardı, değiştirdi ve geliştirdi.
Eskiden insanlar hikâyeleri önce sözlü olarak anlatıyordu. Bir kişi bir hikâye anlatıyor, başka biri onu dinliyor, sonra başka bir yerde tekrar anlatıyordu. Bir nevi eski çağların “kulaktan kulağa” sistemi vardı.
Bizim arkadaş grubunda bile bazen bir olay anlatılırken üçüncü kişiye geldiğinde olay tamamen değişiyor. “Dün kafede oturuyorduk” diye başlayan hikâye, iki kişi sonra “Adam neredeyse dünyayı kurtarıyordu” seviyesine gelebiliyor. Eski çağlarda da muhtemelen benzer şekilde hikâyeler zaman içinde dönüşüyordu.
İlk Kitabı Yazmak Nasıl Bir Cesaretti?
Bazen bugünün rahatlığıyla geçmişe bakıyoruz ama o insanların yaptığı şey gerçekten inanılmazdı. Yazmak sadece kelimeleri yan yana getirmek değildi. Bir fikri kalıcı hâle getirmekti.
Düşünün, elinizde bilgisayar yok, otomatik düzeltme yok, silme tuşu yok. Yanlış yazarsanız bütün uğraş boşa gidebilir. Bugün telefonda yanlış mesaj gönderince “Pardon, klavye hatası” diyebiliyoruz. O zamanlarda böyle bir şans yoktu.
Belki de ilk yazarlar sadece bilgi bırakmak istemedi. Belki de içlerinden biri “Benim düşündüklerim benden sonra da yaşasın” dedi.
Bu düşünce bana oldukça tanıdık geliyor. İnsan bazen küçük şeyler bile bırakmak istiyor. Bir not, bir fotoğraf, bir yazı… Çünkü hepimiz bir şekilde iz bırakma isteği taşıyoruz.
İlk Kitaplardan Günümüz Kitaplarına Uzanan Yol
İlk yazılı eserlerden bugünkü romanlara kadar kitapların yolculuğu inanılmaz uzun bir süreçtir. Kil tabletlerden papirüslere, el yazması eserlerden matbaaya ve dijital kitaplara kadar büyük bir değişim yaşandı.
Ama değişmeyen bir şey var: İnsanların anlatma isteği.
Binlerce yıl önce biri kahramanların hikâyesini yazıyordu. Bugün biri yaşadığı aşkı, macerayı veya hayallerini kitaplaştırıyor. Araçlar değişti ama temel ihtiyaç aynı kaldı.
Belki de kitabın asıl gücü burada yatıyor. Bir insanın zihninden çıkan düşünce, başka bir insanın hayatına dokunabiliyor.
Dünyanın İlk Kitabını Kim Yazdı? Sorunun En Güzel Cevabı
Bu soruya tek bir isimle cevap vermek istersek zorlanırız. Çünkü dünyanın ilk kitabının yazarı kesin olarak bilinmiyor. Ancak bilinen en eski büyük edebi eserlerden biri olan Gılgamış Destanı, insanlığın yazılı anlatım tarihindeki en önemli başlangıç noktalarından biridir.
Belki de asıl cevap bir isim değil. Belki de ilk kitabı yazan kişi, “Benim düşüncelerim benden sonra da var olsun” diyen ilk insandı.
Bu açıdan bakınca hepimizin içinde biraz o ilk yazarın ruhu var. Bir arkadaşımıza anlattığımız hikâyede, tuttuğumuz günlükte veya paylaştığımız bir anıda aslında aynı şeyi yapıyoruz: Yaşadıklarımızı geleceğe bırakmaya çalışıyoruz.
Binlerce Yıllık Bir Kitaptan Bugüne Kalan Ders
Dünyanın ilk kitabını kim yazdı sorusu sadece tarih merakı değildir. Aynı zamanda insanın kendisini anlama çabasıdır.
Çünkü binlerce yıl önce yaşayan biriyle bugün bizim aramızda çok büyük farklar var gibi görünse de aslında temel duygularımız aynı. Seviyoruz, korkuyoruz, merak ediyoruz, unutulmaktan çekiniyoruz ve bir anlam arıyoruz.
Belki de bu yüzden eski kitaplar hâlâ değerli. Çünkü bize geçmişte yaşayan insanların aslında düşündüğümüz kadar uzak olmadığını gösteriyor.
Ve belki bir gün birileri bizim bıraktığımız küçük izlere bakıp aynı soruyu soracak:
“Bunu kim yazdı?”
İşte insanlık hikâyesi tam olarak böyle devam ediyor.
Kimu ekibi olarak “Dünyanın ilk kitabını kim yazdı” hakkındaki bu içeriğin sizler için değerli olduğunu umuyoruz. Görüşmek üzere!
Şunları da İnceleyin: Cosmopolitan Türkiye kimin ?